Khớp gối là một trong những khớp lớn nhất và quan trọng nhất trong cơ thể con người, với cấu tạo phức tạp bao gồm nhiều thành phần phối hợp chặt chẽ. Không chỉ nâng đỡ trọng lượng toàn bộ cơ thể, khớp gối còn hỗ trợ các hoạt động hàng ngày như đứng, ngồi, đi lại và chạy nhảy. Việc hiểu rõ khớp gối là gì cùng với các chức năng của nó giúp chúng ta nhận thức được vai trò thiết yếu của bộ phận này trong hệ vận động.
Khớp gối là gì?
Khớp gối được xem là một khớp lồi cầu phức tạp, nằm ở vị trí giữa xương đùi và xương chày, kết nối với xương bánh chè ở phía trước. Cấu trúc này cho phép khớp thực hiện các chuyển động linh hoạt nhưng vẫn đảm bảo sự ổn định cao, nhờ sự kết hợp nhịp nhàng giữa xương, sụn, dây chằng, cơ gân và bao khớp. Mỗi bộ phận đều đóng góp vào việc bảo vệ và duy trì hoạt động mượt mà của khớp.
Giải phẫu cấu tạo của khớp gối
Khớp gối bao gồm nhiều thành phần chính, mỗi phần đảm nhận vai trò riêng biệt để tạo nên một hệ thống vững chắc và linh hoạt. Sự phối hợp này giúp khớp chịu lực lớn từ cơ thể mà vẫn giảm thiểu tổn thương trong quá trình vận động.
Xương khớp gối
Các xương trong khớp gối hình thành khung xương chủ lực, chịu trách nhiệm nâng đỡ trọng lượng và duy trì sự ổn định trong mọi hoạt động. Sự gắn kết giữa các xương này tạo nên độ linh hoạt cần thiết cho khớp hoạt động hiệu quả.
- Xương đùi: Là xương dài nằm phía trên, với đầu dưới tạo thành hai lồi cầu tròn khớp nối với xương chày, giúp truyền lực từ thân trên xuống dưới.
- Xương chày: Xương lớn ở phía dưới khớp gối, đầu trên tiếp xúc trực tiếp với xương đùi và chịu trách nhiệm chính trong việc đỡ toàn bộ trọng lượng cơ thể.
- Xương bánh chè: Xương nhỏ hình tam giác nằm phía trước khớp, bảo vệ khớp khỏi va chạm và làm điểm tựa tăng lực cho cơ tứ đầu đùi khi duỗi chân.
Sụn khớp gối
Sụn trong khớp gối hoạt động như lớp bảo vệ bền bỉ, giúp giảm ma sát và hấp thụ lực tác động trong quá trình vận động. Nhờ tính đàn hồi và khả năng giảm áp lực, sụn góp phần quan trọng vào sự trơn tru và ổn định của toàn bộ cấu trúc khớp.
- Sụn khớp: Lớp mô mịn bao phủ bề mặt đầu xương, cho phép các đầu xương trượt lên nhau mà không gây tổn thương, đồng thời làm lớp đệm chịu lực khi đi lại hoặc vận động mạnh.
- Sụn chêm: Hai miếng sụn hình chữ C nằm giữa xương đùi và xương chày, giúp phân tán lực nén từ cơ thể và hạn chế va đập trực tiếp lên sụn khớp.
Dây chằng
Dây chằng đóng vai trò then chốt trong việc giữ vững cấu trúc khớp gối, ngăn ngừa các chuyển động lệch lạc và bảo vệ khỏi tình trạng trật khớp trong hoạt động hàng ngày. Các loại dây chằng phổ biến phối hợp để duy trì sự cân bằng.
- Dây chằng chéo trước (ACL): Nằm ở trung tâm khớp gối, kiểm soát chuyển động quay và tiến về phía trước của xương chày.
- Dây chằng chéo sau (PCL): Vị trí phía sau khớp, điều khiển chuyển động lùi về sau của xương chày.
- Dây chằng bên trong (MCL): Kéo dài từ mặt trong đầu trên xương chày đến mặt trong đầu dưới xương đùi, duy trì ổn định cho phần bên trong khớp.
- Dây chằng bên ngoài (LCL): Nằm ở mặt ngoài khớp, đảm bảo sự ổn định cho phần bên ngoài.
Cơ bắp và gân
Hệ cơ và gân bao quanh khớp gối hỗ trợ vận hành linh hoạt và duy trì sự ổn định, đặc biệt trong các chuyển động gập-duỗi. Chúng hoạt động như cầu nối giữa cơ và xương, truyền lực hiệu quả để tạo ra chuyển động chính xác.
- Gân cơ tứ đầu đùi: Kết nối cơ thẳng đùi, cơ rộng ngoài, cơ rộng trong và cơ rộng giữa với cực trên xương bánh chè, kiểm soát lực duỗi gối trong các động tác như đứng dậy hoặc đá chân.
- Gân xương bánh chè: Nối phần dưới xương bánh chè với phần dưới xương chày, tạo trục truyền lực vững chắc khi duỗi thẳng chân hoặc chịu trọng lượng cơ thể.
Bao khớp
Bao khớp là túi mô mềm chứa dịch khớp, được ví như dầu bôi trơn sinh học, bao quanh toàn bộ khớp gối để hỗ trợ di chuyển mượt mà. Nó còn đóng vai trò giảm xóc, bảo vệ khớp khỏi tổn thương cơ học và nuôi dưỡng các bộ phận bên trong.
- Lớp màng hoạt dịch lót bên trong bao khớp có nhiệm vụ tiết dịch nuôi dưỡng sụn, giữ độ đàn hồi và bền bỉ cho khớp.
Chức năng của khớp gối
Khớp gối không chỉ là một bộ phận nối xương mà còn đảm nhận nhiều chức năng quan trọng, giúp con người thực hiện các hoạt động cơ bản hàng ngày. Chuyển động chính của khớp là gập và duỗi, giống như cơ chế bản lề sinh học, với phạm vi từ 0-2 độ khi duỗi thẳng đến 130-140 độ khi gập tối đa. Nhờ đó, khớp gối duy trì sự linh hoạt cần thiết cho cuộc sống.
- Nâng đỡ trọng lượng cơ thể: Khi đứng, đi lại hoặc mang vác vật nặng, khớp gối chịu lực chính, giúp phân bổ trọng lượng từ thân trên xuống chân.
- Duy trì sự ổn định và cân bằng: Tạo sự vững chắc để giữ thăng bằng khi thay đổi tư thế đột ngột hoặc di chuyển trên địa hình không bằng phẳng.
- Giảm xóc và hấp thụ lực: Trong các hoạt động như chạy, nhảy hoặc hạ người, khớp phân tán lực tác động, hạn chế tổn thương cho xương ống chân và hệ khớp khác.
Hiểu rõ khớp gối là gì cùng với các chức năng của nó giúp nhận thức được tầm quan trọng của việc chăm sóc bộ phận này. Khi gặp các vấn đề liên quan đến xương khớp như đau nhức gối hoặc mỏi chân, bạn có thể tham khảo Thảo Linh Tiên của Dược Bình Đông – sản phẩm bảo vệ sức khỏe từ thảo dược thiên nhiên, hỗ trợ giảm triệu chứng đau nhức do viêm khớp hoặc thoái hóa.
Bài viết được tham vấn bởi Ông Nguyễn Thành Danh, truyền nhân đời thứ 4 dòng họ Lương y Nguyễn Văn Thơm, chuyên gia Đông y tại Dược Bình Đông, giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực xương khớp.
Thông tin của Lương y Nguyễn Thành Danh
Nguồn: Dược Bình Đông – Kiến thức sức khỏe từ Đông y
(*) Bản quyền bài viết thuộc về Dược Bình Đông. Khi chia sẻ, cần trích dẫn nguồn đầy đủ: “Tác giả: Lương y Nguyễn Thành Danh – Nguồn: Dược Bình Đông – Kiến thức sức khỏe từ Đông y”. Các bài viết trích nguồn không đầy đủ, ví dụ: “Theo Dược Bình Đông” hoặc tương tự, đều không được chấp nhận và phải gỡ bỏ.
Tham khảo: Vinmec, Nhà thuốc Long Châu, Bệnh viện Tâm Anh , Medlatec
Lương Y Nguyễn Thành Danh 